Z pewnością często słyszysz o tym, że zabawa w role jest rozwijająca, albo to wręcz Twoje dzieci proponują Ci tego typu aktywności. Co ciekawe, nie jest to po prostu zabawa, ale całkiem funkcjonalne, rozwojowe narzędzie służące dziecku na wielu poziomach. Zobacz, jak to działa i dlaczego warto bawić się w odgrywanie ról!
Zabawa w odgrywanie ról – czym jest i jakie ma znaczenie?
Zabawa w odgrywanie ról to nic innego, jak wcielanie się w różnego rodzaju funkcje, toposy czy konkretne postaci, na przykład w policjanta, bohatera bajki czy zwierzę. Kluczem jest tworzenie scenariuszy typu jakby, czyli symbolicznego myślenia – albo według własnej narracji, albo w formie odgrywania ustalonej sceny, czy fabuły (często kopiowanej z życia lub z filmu czy książki).
Rozpoczyna się już około w 2-3 roku życia dziecka, gdy maluch karmi lalkę, dzieci w wieku 4-6 lat potrafią już zaaranżować w pełni funkcjonalny teatrzyk, a szkolne dzieci umieją wymyślić spójną narrację i przyjąć oraz zapamiętać reguły stworzonego przez nich świata.
Zabawy w odgrywanie ról wspierają rozwój myślenia symbolicznego, kreatywności, umiejętności narracyjnych. Pozwalają także przećwiczyć trudne sytuacje w kontrolowanych, bezpiecznych warunkach – dziecko może stać się ofiarą, uciekinierem, bohaterem w potrzasku, następnie przerobić trudne emocje w całkowicie przyjaznym środowisku.
Dziecko porządkuje doświadczenia z codziennego życia, uczy się empatii i rozwija inteligencję emocjonalną, kiedy wcielając się w rolę, stara się jak najlepiej oddać czyjeś uczucia, motywacje, zachowania. Interpretuje świat dorosłych i pozwala lepiej zrozumieć otaczającą rzeczywistość.
Zabawy w odgrywanie ról – przykłady dla dzieci w różnym wieku
Młodsze dzieci z łatwością przyswoją najprostsze role – takie, które widzą na co dzień. Zabawa w mamę lub tatę i dziecko – opieka, karmienie, sen. Naśladowanie opieki nad zwierzęciem, na przykład wyprowadzanie pluszowego psa na spacer czy leczenie go u weterynarza. Maluchom spodobają się krótkie, powtarzalne scenki bez konkretnego scenariusza i pozwolenie na puszczenie wodzów fantazji wedle uznania.
Przedszkolaki, które mają już nieco więcej doświadczeń społecznych, z radością pobawią się w lekarza, w sklep, kuriera czy w przedszkole, słowem – odegrają z powodzeniem role, które przypisują otoczeniu obserwowanemu na co dzień. To właśnie na tym etapie pojawiają się pierwsze dialogi i przydzielanie ról, kiedy dzieci ustalają, kto jest klientem, a kto sprzedawcą, dodatkowo pojawiają się pierwsze negocjacje i rozwiązywanie drobnych problemów.
Starsze dzieci mogą już odgrywać wieloetapowe scenariusze, wymyślać przygody z fabułą, projektować wyprawy, całe miasta i ich funkcjonowanie, odgrywać scenki z bajek czy książek i wymyślać alternatywne zakończenia. Liczy się planowanie i współpraca, dzieci mogą także budować rekwizyty i urządzać przestrzeń tak, by w ogrywaniu ról mogły zanurzyć się w pełni immersyjnie – nosi to znamiona amatorskiego aktorstwa.
Rodzic może brać udział w zabawie, lecz najlepiej, gdy będzie biernym obserwatorem albo partnerem w scenariuszu – takim, który nie ma znaczącej funkcji, nie narzuca fabuły, nie podpowiada i nie jest reżyserem.
Odgrywanie ról jako sposób na rozwój społeczny i emocjonalny dziecka
Dzieci rozwijają kompetencje społeczne podczas tego typu zabaw, bo samodzielnie prowokują powstawanie wydarzeń, których być może nie mają okazji doświadczać w taki sam sposób. Jest to więc na przykład gonienie złodzieja albo reklamacja w sklepie czy różnego rodzaju przygody, jak uwięzienie na statku pirackim, które wymaga wykupienia się, na przykład poprzez wyrecytowanie wierszyka.
Nauka naprzemienności, przestrzegania zasad, kompromisu, negocjacji – wszystko to dzieje się w trakcie odgrywania ról. Dzieci zaczynają rozumieć, jak czują się rówieśnicy w przydzielonych im rolach, być może zaakceptują potrzebę zmiany danej roli, co da im do myślenia.
Dzieci w trakcie tej zabawy regulują także emocje, bo odgrywanie trudnych emocji podczas bezpiecznej zabawy (na przykład strachu, rozstania, konfliktu) pozwala im przećwiczyć emocje, z którymi już kiedyś się spotkało. Działa to analogicznie jak w przypadku osób dorosłych, które pasjami czytają książki kryminalne – przeżywanie trudnych emocji na sucho pozwala łatwiej radzić sobie z nimi w rzeczywistości.
Odgrywanie ról pomaga także budować poczucie sprawczości, dzieci kontrolują, tworzą, kreują, same decydują o tym, w jakim kierunku rozwija się ich zabawa. Wymyślają przebieg wydarzeń i mogą w ten sposób wzmacniać pewność siebie, aktywować obszary mózgu odpowiedzialne za kreatywne myślenie, podejmować samodzielne decyzje.
Dzieci często odgrywają takie role, które nawiązują do silnych emocji. Jeśli więc dziecko zawsze staje w pozycji ofiary lub oprawcy, może być to sygnał dla rodziców, że zmaga się z jakimś problemem – to kolejny pozytywny aspekt zabawy w odgrywanie ról. Rodzic może zawczasu zareagować na dylematy czy trudności emocjonalne, które dziecko mimochodem pokaże podczas pozornie zwyczajnej zabawy.
Zabawki – odgrywanie ról. Jakie wybrać?
Jeśli chodzi o zabawki, odgrywanie ról można udoskonalić z ich udziałem w taki sam sposób, jak poprzez wykorzystanie kostiumów czy dekoracji. Dobre będą te, które nie mają określonej funkcji, ale którą można im w kreatywny sposób nadać. Przykład? Klocki konstrukcyjne InPost dostępne w sklepie Out Of The Box. Dzieci mogą bawić się w miasto, tworząc w nim różnego rodzaju sytuacje, a klocki, z których mogą ułożyć Paczkomat, Sortownię i Ciężarówkę InPost staną się pełnoprawnym rekwizytem pomagającym na stworzenie ciekawej fabuły.
W mieście następuje niespodziewana inwazja dinozaurów, a dzielny kurier musi przetransportować przesyłkę pozwalającą na wyłapanie wszystkich okazów do ZOO – przykład, być może, jest nieco zabawny, ale tego typu myślenie często prowokowane jest właśnie przez wybór odpowiednich zabawek jako rekwizyt.
Sprawdzą się też figurki i maskotki, elementy codzienności w dziecięcej wersji, na przykład sklepowa kasa, plastikowe produkty spożywcze, kuchnia i naczynia, akcesoria dla policjanta i inne zabawki o takim charakterze. Dobrym pomysłem jest również Kartonowa Scena ze sklepu Out of The Box – może stać się teatrzykiem, okienkiem w urzędzie, kabiną pilota, dodatkowo z łatwością można ją pomalować według własnego uznania.
Dzieci o wiele lepiej planują i odgrywają fabułę, jeżeli w każdym momencie mogą coś dopowiedzieć albo zmienić – gdy okaże się, że ich narracja wyczerpała się albo wpadną na pomysł, który jeszcze bardziej ją urozmaici. Wówczas z niektórych zabawek, na przykład klocków konstrukcyjnych, mogą od podstaw stworzyć coś zupełnie nowego – statek kosmiczny lub Sortownię InPost umieszczoną… na Księżycu.
Rolą dorosłego jest zapewnienie dzieciom czasu i przestrzeni na takie zabawy, wspieranie ich bez narzucania, w jaki sposób ma odbywać się odgrywanie ról. Jeśli dziecko wyraźnie oczekuje od rodzica wejścia w rolę, jak najbardziej poleca się to zrobić, jednak gdy postawi granicę – warto ją uszanować. Odgrywanie ról jest dla dzieci bardzo istotnym elementem rozwojowym, pojawiającym się wręcz naturalnie, dlatego dobrze jest pielęgnować tego typu rozrywkę na własnych, dziecięcych warunkach!
Spodoba Ci się
Jak dobrać zabawki do wieku dziecka? Praktyczny przewodnik dla rodziców
Co można robić w ferie? 12 pomysłów na gry i zabawy
Klocki tematyczne – nauka i zabawa w jednym! Przegląd najlepszych zestawów
Zabawy integracyjne dla dzieci – idealne na wakacyjną przerwę i nie tylko
Zabawy sensoryczne – jak wspierają rozwój dziecka i jak je zorganizować w domu?
Zabawy urodzinowe dla dzieci – sprawdzone scenariusze na domowe przyjęcie
Uniwersalny prezent nie musi być nudny. Oto 15 nieszablonowych pomysłów
